Nieuwe inzichten in de rol van omega-3, vitamine D en lichaamsbeweging bij het verminderen van het risico op pre-frailty bij ouderen

Samenvatting

• Door de vooruitgang in de geneeskunde groeit het aantal ouderen, waardoor de prevalentie van leeftijdsgebonden ondervoeding en kwetsbaarheid een steeds grotere zorg wordt
• Suboptimale voeding en toegenomen immobiliteit bij ouderen gaan gepaard met een verhoogd risico op het ontwikkelen van kwetsbaarheid en niet-overdraagbare ziekten.¹  Het bewijsmateriaal waarin deze verbanden worden onderzocht, is echter schaars en beperkt.
• Ontdek de nieuwste bevindingen uit het gerandomiseerde klinische onderzoek ‘’ (DO-HEALTH) en de bijbehorende literatuur, waaruit blijkt hoe suppletie met vitamine D en omega-3-vetzuren, in combinatie met meer lichaamsbeweging, de ontwikkeling van pre-frailty bij robuuste, over het algemeen gezonde en actieve ouderen zou kunnen verminderen.

Het kwetsbaarheidssyndroom uitgelegd

Naarmate de wereldwijde vergrijzing toeneemt, neemt ook het leeftijdsgebonden medische syndroom dat bekendstaat als ‘frailty’ toe. De term ‘kwetsbaarheid’ of ‘kwetsbaar zijn’ verwijst naar een klinisch herkenbare toestand van verhoogde kwetsbaarheid die het gevolg is van een leeftijdsgebonden afname van de lichamelijke functies, waardoor het vermogen om dagelijkse activiteiten uit te voeren wordt aangetast. Tegenwoordig kampt ongeveer 10% van de 65-plussers met kwetsbaarheid – en bij 85-plussers loopt dit percentage op tot 25-50%.²

Kwetsbaarheid wordt vaak gekenmerkt door onbedoeld gewichtsverlies (waaronder een afname van spiermassa en spierkracht), een trage loopsnelheid en vermoeidheid (uitputting en weinig lichaamsbeweging), wat de levenskwaliteit van veel ouderen aantast en een aanzienlijke druk op de gezondheidszorg legt.^3,4 Het verlagen van het risico op het ontstaan van kwetsbaarheid door middel van goedkope interventies, zoals Medische Voeding en meer lichaamsbeweging, zou dan ook het leven van veel ouderen die risico lopen op het ontwikkelen van deze leeftijdsgebonden aandoening ingrijpend kunnen veranderen. Hoewel uit de literatuur blijkt dat lichaamsbeweging en voedingsstoffen zoals vitamine D en omega-3-vetzuren het optreden van kwetsbaarheid zouden kunnen verminderen^5,6,7,8, is het bewijs schaars, beperkt en ontbreekt vaak de validatie door middel van gerandomiseerde gecontroleerde studies. Lees verder voor meer informatie over een nieuwe onderzoeksanalyse van de gerandomiseerde klinische studie DO-HEALTH (), die tot doel had het verband te onderzoeken tussen essentiële voedingsstoffen en lichaamsbeweging enerzijds en de incidentie van pre-frailty en frailty anderzijds bij een groot cohort van gezonde ouderen.

Nieuwe inzichten: het voorkomen van leeftijdsgebonden pre-frailty 

Een nieuw onderzoek van Gagesch et al. heeft – voor het eerst – de gecombineerde rol aangetoond van vitamine D, omega-3-vetzuren en lichaamsbeweging bij het verminderen van het risico op pre-frailty.⁹ Het onderzoek maakte gebruik van gegevens uit de DO-HEALTH-studie, een driejarige, dubbelblinde, gerandomiseerde, gecontroleerde klinische studie met 2.157 deelnemers van 70 jaar en ouder. De deelnemers werden verdeeld in groepen die 2000 IE Vitamin D3 per dag kregen, 1 g omega-3-vetzuren per dag, bestaande uit eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA) in een verhouding van 1:2, een eenvoudig thuisoefenprogramma (SHEP) met driemaal per week 30 minuten krachttraining, afzonderlijk of in combinatie, of een placebo.

Tijdens het onderzoek werd de fragiliteitsstatus bij aanvang en jaarlijks beoordeeld aan de hand van de vijf kenmerken van het fysieke fragiliteitsfenotype: zwakte, vermoeidheid, onvrijwillig gewichtsverlies, lage loopsnelheid en een laag activiteitsniveau.¹⁰  Geen van de vijf domeinen werd ingedeeld als ‘robuust’, terwijl deelnemers met één of twee domeinen werden ingedeeld als ‘pre-frail’ en deelnemers met drie of meer domeinen als ‘frail’. Ongeveer 50% van de deelnemers werd bij aanvang als robuust aangemerkt en werd in de analyse meegenomen. Van de fitte deelnemers bij aanvang van het onderzoek ontwikkelde 61,2% tijdens de follow-upperiode van drie jaar pre-frailiteit en 2,6% frailiteit. 

Uit de bevindingen bleek dat de odds ratio (OR)* voor het ontwikkelen van pre-frailty bij elke afzonderlijke interventie respectievelijk 0,81, 0,84 en 0,89 bedroeg voor vitamine D, omega-3 en SHEP, in vergelijking met placebo. Hoewel uit deze gegevens blijkt dat geen van de afzonderlijke interventies het optreden van pre-frailty significant kon verminderen, werd in elke groep een duidelijke trend naar een lagere OR – en dus een lager risico – waargenomen. Het belangrijkste is dat uit het onderzoek blijkt dat de combinatie van alle drie de interventies het voorkomen van pre-frailty aanzienlijk heeft verminderd, met een OR van 0,61 in vergelijking met de placebogroep. Dit onderstreept het belang van het cumulatieve effect van de drie strategieën bij het verminderen van het risico op pre-frailty.

Vervolgens hebben Gagesch en zijn team het effect van elke interventie op kwetsbaarheid onderzocht, maar aangezien slechts een beperkt aantal deelnemers kwetsbaar werd (2,6%), kon het onderzoek de kans op kwetsbaarheid niet nauwkeurig vaststellen en waren gunstige effecten die zich uitstrekten van pre-kwetsbaarheid tot kwetsbaarheid derhalve niet aantoonbaar. Niettemin bleek uit de analyse dat omega-3 – hetzij op zichzelf, hetzij in combinatie met vitamine D – mogelijk kan bijdragen aan een lagere kans op kwetsbaarheid.

, Senior Scientist bij dsm-firmenich, Ines Warnke (opgeleid als voedingsdeskundige) zegt hierover: „Uit het onderzoek blijkt dat vitamine D, omega-3-vetzuren en lichaamsbeweging een belangrijke combinatie vormen om het risico op het ontstaan van pre-frailty te verminderen.” Een optimale vitamine D-status is moeilijk te bereiken via de voeding alleen, vooral voor ouderen, aangezien zij een hogere inname van deze vitamine nodig hebben. Het is daarom raadzaam om ouderen regelmatig te screenen op het risico op pre-frailty, frailty en vitamine D-tekort, zodat aan personen met een ontoereikende voedingsstatus supplementen kunnen worden toegediend. Ines vervolgt: “Naast vitamine D en het terugdringen van polyfarmacie, een belangrijke factor in het ontstaan van kwetsbaarheid¹¹, benadrukt het onderzoek dat ook omega-3-supplementen en regelmatige lichaamsbeweging in overweging moeten worden genomen bij het voorkomen van pre-kwetsbaarheid. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat B-vitamines, luteïne en zeaxanthine – naast tal van andere micronutriënten – belangrijk zijn voor het behoud van de gezondheid bij ouderen, en daarom moet de voedingsstatus van ouderen nauwlettend in de gaten worden gehouden.” ^12,13 Marco Turini , Senior Manager Health and Wellness bij DSM-Firmenich , merkt ook op: “. Sommige landen passen dergelijke methoden zelfs al toe; zo adviseert Zwitserland alle volwassenen boven de 65 jaar om dagelijks een vitamine D-supplement van 800 IE in te nemen.” ¹⁴